Từ ngy mẹ chết
Nam cao

Hm nay mưa rt. Mỗi khi trời mưa rt Ninh lại nhớ đến bu. Hồi bu cn sống, những ngy mưa rt, khng ra vườn hi trầu, bc ma hay lm cỏ được, bu hay mang ci bị giẻ v một m quần o rch vo ổ rơm ngồi v. Bu Ninh kho v lắm. Những miếng v đặt rất phẳng phiu, khng răn rm. Những mũi kim nhỏ, đều đặn v thẳng tắp. Người v trng khng biết l o v. M bu Ninh v thật khng biết g l sốt ruột. Ai đu m ngồi đến t cả mng, mờ cả mắt cũng khng thi.

Những lc đau lưng qu, bu Ninh chỉ ngừng kim một lt, vươn vai hoặc bẻ lưng vo ci cạnh giường ku răng rắc, rồi lại ci đầu xuống v, v hết ci ny sang ci khc. Bao nhiu l quần o rch! Những ci quần trắng, o cnh trắng của thầy, đầy nhựa chuối. Những ci vy bạc phếch của bu. Những ci vy bằng vải to nhuộm sồng với nhuộm bn, dy cồm cộp. Trng ci vy, người ta tưởng như n bền đến thin nin vạn đại. ấy thế m cũng rch. Tội nghiệp, th ra n đẫm nhiều nước tiểu của thằng Đật qu. Về ma rt, cậu Đật ta đm nằm cứ tuồn hai chn vo lng mẹ. Chả thế th n ấm m! Nhưng tnh cậu ta lại đi dầm, cng rt cng khỏe đi. ấy thế l cứ mỗi đm ba bốn lần, cậu rt tồ tồ vo vy mẹ. Chẳng sng no, mẹ khng phải thay vy đem ra ao giặt. Cn g m chẳng mục? Khng mục c họa l bằng gỗ lim!... Nhưng nhiều nhất l những quần o của Ninh, của Đật. Ci nhuộm son, ci gii nu, ci để trắng. Nhưng chẳng ci no cn giữ trọn vẹn được ci mầu của n. Bởi v ci th mốc xanh, ci th mốc vng, ci th lấm tấm hoa bo, ci th trạt những nhựa chuối, những tương, những mắm, mũi di cng đất ct. V đến si tay cũng khng cn sạch được. M ci th mất cc, ci th xoạc nch, ci th xoạc ti, ci th rch lưng, ci th rch vai, ci th rch ống tay. Chỉ tại n nghịch qu. Khng thể chưa đến nỗi. Nhiều ci vải cn dai lắm, x ku xon xoạt. Chng n mặc hại quần o lắm. Cứ gọi l vừa mặc vừa x o. Bu Ninh tay v, miệng chửi cho khng cn tai no m nghe...

Đật v Ninh chiếm mỗi đứa một bn cạnh mẹ. Chng n nằm phục vị, đều chi vo đt mẹ, Ninh ku bn Ninh ấm, Đật ci bn Đật ấm, hai đứa ci nhau ch che. Mẹ đa con, bảo:

- C im, khng th tao đnh cho một ci... tha hồ ấm.

Chị em cười khnh khạch rồi ci nhau b b. Ninh mồm mp qu, Đật khng ni kịp. Đật a khc. Mẹ ngừng kim, cốc vo đầu con gi. Ninh rụt cổ lại, m đầu cười h h. Mẹ Ninh cật cười. ấy thế l Ninh sằng sặc cười thật to, khiến Đật đang khc cũng khanh khch cười... Chao i! những ngy mưa rt hồi ấy vui qu nhỉ?

*
* *

Bu chết đ ngt ba năm. Thầy bảo thế. Th ra ba năm cũng di lắm nhỉ. Ninh cứ tưởng bu Ninh chết đ lu lắm. Nhưng trch g!... Xưa kia, những ngy bu đi chợ tỉnh, độ gần tối chưa về Ninh đ thấy mong. ấy l mới vắng bu c một ngy. M no đ hết cả ngy. By giờ vắng bu bằn bặt những ba năm. Bao nhiu ngy thng! Ninh thấy lu l phải. Biết bao giờ mẹ lại về với con? Ninh bng khung cả người. Y như l nằm mơ. ấy l Ninh đ ngui ngui đấy. Hồi mẹ Ninh mới chết, cứ nghĩ đến mẹ l Ninh khc. Ninh khc ằng ặc như người nuốt phải ngụm g đắng qu, n qunh vo cổ họng. Khc đến lặng hẳn người đi, khng cn ra tiếng nữa. Chẳng ngy no khng thế. Mỗi ngy hai, ba lần.

By giờ th Ninh khng khc nữa. Nhưng Ninh vẫn cn buồn lắm. Buồn rũ rĩ. Ninh ngơ ngẩn như mất va. C lc Ninh lm g m cũng khng biết nữa. Ninh vừa cất con dao hay ci chổi, gi thầy Ninh c hỏi, Ninh đ lại chẳng biết đu m lấy. Thầy Ninh cũng hiểu Ninh nhớ mẹ, nn khng nỡ mắng. Thầy rn rấn nước mắt. Bố nhn con, con nhn bố. Hai bố con cng ci đầu lẳng lặng. Bố thở di v con thở di...

Mẹ Ninh chết sau ngy giỗ ng nội Ninh c hai ngy. Ninh nhớ r thế, bởi v ngy giỗ ng năm ấy, hai mẹ con đ khc lc với nhau từ non trưa cho đến tối. Sng dậy thầy Ninh hm thuốc cho bu Ninh uống rồi thầy qut nh, qut sn, giặt quần o cho bu. Rồi lại cn phải lấy gạo thổi một niu cơm để đấy cho Ninh nữa. Xong đu đấy thầy cng Đật đi ăn giỗ. Ninh phải ở nh coi mẹ. Thầy Ninh bảo: "Con chịu kh ở nh với bu kẻo bu buồn, thầy cho em đi một lt, lc về thầy lấy phần cho một nắm xi, vi miếng thịt, tnh con thịt mỡ chỉ ba miếng l chn ứ. Đi, con cũng chả ăn được mấy, m ở nh th thầy cũng đem về cho con. Đằng no con cũng được ăn, nhưng bu con ốm thế, để bu ở nh một mnh th thầy lo lắm". "Con ở nh với bu...". Việc g m thầy phải ni nhiều đến thế? Ninh c đi đi đu? Thịt mỡ th Ninh khng thch thật. Nhưng d c thch, Ninh cũng khng đi cơ m! Đi cũng kh m nuốt được. Ninh thương bu lắm. Ninh thch ở nh với bu. Thầy Ninh cn phải cng ng, th thầy Ninh phải đi. Thằng Đật cn b, dở người, khng cho n đi th n khc. Chẳng lẽ Ninh to đầu rồi m cũng bắt chước em? C m đồ hư? Khng, Ninh khng đi đu, thầy ạ. Ninh khng muốn đi đu, thầy ạ! Thầy cứ cng thằng Đật đi kẻo muộn. Ninh ở nh thch lắm. Thầy đừng thương Ninh...

Nhưng thấy Ninh cứ nhn theo thầy cng thằng Đật đi ra ng, bu Ninh lại tưởng Ninh muốn đi ăn giỗ lắm, nhưng sợ bố m khng dm đi đi. Bu Ninh thương hại. Bu gọi Ninh vo m bảo:

- Con muốn đi th cứ đi cũng được. Hm nay bu dễ chịu.

i! Khng!... khng!... Ninh khng muốn... Ninh lắc đầu hăng hi:

- Khng! Con ở nh.

- Sao thế?

- Chẳng sao cả, nhưng con khng thch...

- Nhưng ngộ b khng thấy con, b lại hỏi...

Hỏi g! B biết thừa l bu ốm nặng. Ninh phải ở nh để bu sai vặt chứ!... Ninh nghĩ thầm như vậy, nhưng khng ni. Ninh chỉ hơi lắc đầu. Nhưng c lẽ bu cũng hiểu. Bu nhn Ninh u yếu. Mắt bu ầng ậc nước. Bu chửi yu Ninh:

- Bố my!

Rồi bu lại bảo Ninh:

- Khng đi th ngồi xuống đy... Bp tay cho bu một lc. Tay bu buồn lắm.

Ninh nắm lấy ci bn tay bu, chỉ cn rặt những xương, m lạnh gi. N lỏng la, lỏng lẻo. Những ngn trng r từng đốt, từng đốt một. Những đường gn xanh nổi thy ly ln. Ninh bp tay bu nhẹ nhẹ. hẳn bu thch lắm. Mắt bu lim dim v đi mi nhợt nhạt của bu h mở như chực cười. Rồi tay bu nắm lấy tay Ninh chứ khng phải Ninh bp tay cho bu nữa. Bu vừa bp vừa hỏi:

- Sao lớp ny con gầy thế?

Ninh khng đp được. Bu Ninh soi tay Ninh ln trước mặt nhn rồi bảo:

- Chết thi, con ạ! Tay my đầy những mụn. Khng kho ghẻ...

Ninh ci mặt. Bu căng từng kẽ tay Ninh ra xem, rồi ku ln:

- Bỏ bố my! Đch thị my ghẻ rồi, con ơi! Yn, tao xem no.

Bu ngồi hẳn ln. Mắt bu tỏ ra vẻ sợ hi. Bu vn ống tay o Ninh ln. Cổ tay Ninh sy sứt. Bu lắc đầu:

- Bố con! Con bẩn qu! Ci cổ tay gồ ln những ght... Hn no m chả ghẻ?

Bu bắt Ninh đi mc nước. Bu rửa cho Ninh lu lắm. Vừa rửa bu vừa bảo:

- Sẩy mẹ ra một ci l khổ ngay, con ạ. ấy l mới rời tao ra hơn một thng... Chng my đ gầy giơ xương, mnh mẩy, chn tay th ghẻ gn. Ngộ tao chết th c lẽ chng my r xương ra được. Ny, ci cổ tay... c khc g ci cẳng g hay khng?

Ngừng một lt, bu lại thở di m bảo:

- Mẹ m chết th cc con đi ăn my mất! Đn ng chả mấy người biết thương con ci. Cha chết th ăn cơm với c, mẹ chết liếm l dọc đng. Mẹ m chết đi th... con ơi!...

ấy thế l nước mắt bu chảy ra rng rng. Ninh cũng khc. Hai mẹ con cứ ngồi trng nhau m khc đến tận lc thầy Ninh với Đật đi ăn giỗ về. Thầy đem về một nắm xi đỗ con với một ci đi g ton những thịt. B thương Ninh nn bảo chặt để lại cho Ninh đấy. Nhưng Ninh thương bu qu, ăn cũng chả cn biết g l ngon...

ồ! Ninh cứ bảo: by giờ nghĩ đến bu, Ninh khng khc nữa... Khng khc m lại c nước mắt, nước mũi Ninh đang chảy ra đy ny... Đật! Đật ơi! ? hay! ci thằng Đật chạy đi đu rồi?

*
* *

Đn ng chả mấy người biết thương con ci... Thật thế ư? Khng c lẽ. Thầy Ninh thương chị em Ninh lắm chứ!... Hồi bu mới chết, thằng Đật khc suốt ngy. N go bu. N đ hiểu l thế no đu. N cứ đi gọi bu về với n. Thầy phải cng n ra chợ mua bnh. Thầy mua cho n nhiều bnh lắm. Thầy mua cả cho Ninh nữa. Thầy với Ninh by cỗ chơi với Đật. Thầy lm cho Đật những con quay bằng những quả bưởi con, những ci giường, những ci ghế trng kỷ bằng cy cht. Trng thch lắm. Nhờ vậy Đật mới khng khc nữa.

Đm, Đật v Ninh ngủ với thầy. Ninh nằm trong cng. Đật nằm giữa. Thầy nằm ngoi. Thầy bảo Đật luồn chn vo lng thầy cho thầy ủ. Khi n đ ngủ mệt rồi, thầy vươn tay qua người n để sờ Ninh. Thầy ko Ninh nằm st vo với Đật. Thầy co chăn, co chiếu về pha Ninh thật nhiều, sợ Ninh giy, trật ra ngoi, bị rt. Ma bức th thầy đặt hai đứa nằm cch nhau xa cho mt. Thầy ngồi quạt. Quạt cho đến tận lc no con ngủ mệt, thầy mới chịu ngả lưng xuống giường. Nhưng nằm th nằm, thầy c ngủ đu. Ninh thấy thầy quạt rất khuya. C đm, ngủ được một giấc di, tỉnh dậy, Ninh vẫn cn nghe phnh phạch. Thầy thở di lun ấy. C khi sụt sịt. Th ra đm đm thầy vẫn khc. Thầy nhớ bu...

ấy, ci hồi bu mới chết th thế đấy. Nhưng t lu nay, hnh như thầy đổi tnh. Thầy vẫn thương Ninh v Đật. Thỉnh thoảng thầy vẫn cho mỗi đứa vi xu ăn qu. Nhưng thầy vắng nh lun. Thầy phải gửi gạo bn nh bc Vụ để thổi cơm cho Ninh v Đật. Bởi thầy đi từ sng cho đến tối. C khi tối cũng khng về. C khi đi lun hai, ba ngy. Chị em Ninh phải ăn nhờ, ngủ nhờ nh bc Vụ. Đi đu vậy? No ai biết! Bc Vụ bảo thầy đến nh c Miện, thầy phải lng c ấy. Nhưng chắc l chả phải. Nếu phải, sao c Miện lại đi lấy lẽ ng k Bản? Đm cưới vừa đi qua đy hm nọ. Ninh cng Đật ra tận đường, đứng xem. Từ hm ấy thầy lại cng khỏe đi. Đi suốt ngy suốt đm. Mưa rt thế ny, chả biết thầy đi lm g cho khổ? Chả biết c được ăn g hay khng? Hay l nhịn đi lun ba, bốn ngy?...

*
* *

Lại cn ci ng Đật nữa! Đi đu m mi thế ny? dng lại lẩn sang nh bc Vụ. Cn sang lm g? Gạo của thầy gửi đ hết từ đời no. Bc ấy phải cho ăn lận nh bc ấy năm, su bữa. Nh bc ấy cũng tng. Chồng chết đi, để lại đẫy bốn con. Bốn đứa cũng lc nhc như Ninh v Đật. Bc ấy nui được chng n cũng đến điều vất vả. Cn lấy g m nui cả Ninh v Đật nữa? Bc ấy đ phải bảo Ninh: "Chu về m đi tm thầy, nh bc cũng hết gạo rồi, nếu thầy khng đưa thm cho bc th bc lấy g thổi cho chng my? Cc anh cũng đi...". Thế l Ninh đủ hiểu. Bc ấy muốn bảo: "Chng my liệu sao th liệu, đừng ăn rnh nh tao mi!". Ninh đưa em về. Tm thầy, th biết đu m tm được? Ninh chẳng tm. Khng c ăn th nhịn! Ninh nhịn từ bữa chiều hm qua. Đật khc, Ninh đi moi được một củ dong về nướng. Đật một nửa. Ninh một nửa. Ninh bảo Đật ăn cho đỡ đi thi, cn cố nhịn, đợi thầy về, ăn nữa. Nhưng Đật khng nhịn được. Đật chạy sang nh bc Vụ. Bc ấy phải lấy trộm nắm cơm tối của thằng cu Chc nh bc ấy, đưa cho Đật, Đật mới ăn được một miếng th Chc biết. Chc chạy vo nh tm nắm cơm của n. Thấy mất, n biết l nắm cơm của n đương ở trong tay Đật. N chạy theo, giằng lại. Đật mất ăn, mếu xệch mồm đi, chạy về. Ninh đứng ở h bn ny, trng r cả. Ninh tức lắm. Chẳng biết tức Chc hay tức Đật. Chỉ biết Ninh nghẹn ngo cả cổ. Vừa thấy Đật, Ninh nhảy xổ lại, tt đen đt vo m Đật. Đật a ln khc. Ninh a khc theo.

Một lt sau, Ninh nghĩ thương em qu, Ninh lại đi tm dong, nhưng hết. Ninh moi lun một củ ry. Ry nước, ăn ngứa lắm. Nhưng đi cn biết g l ngứa? Ninh đem về nướng. Ninh gọi Đật về, lau nước mắt cho n, rồi chị em ăn ry nước. Đật ăn tợn lắm, chẳng thấy ku ca g cả. Ninh rơi nước mắt. Ninh dặn em: "Từ giờ đừng ăn cơm nh thằng Chc nữa". Đật gật đầu. Thế m hm nay n lại lần sang nh bc Vụ. C bực mnh hay khng?

*
* *

Ninh reo ln:

- A b! Đấy l b ngoại Ninh. B ở xa xi lắm. Hm nay, tiện ra mạn ny lấy thuốc, b tạt vo chơi với chu.

B đưa cho chu một đm xi lạc.

- Bố my đi đu?

- Con khng biết.

- Đi từ bao giờ m my khng biết?

- Đi lu lu l rồi.

B ngồi xuống ngưỡng cửa, mặt hầm hầm như giận dữ. Ninh hơi ngượng. B chp chp mồm lun ba, bốn ci rồi bảo chu:

- C phải bố my bn nh rồi khng?

- Con khng biết.

- Bn rồi! Thua xc đĩa... Thua đu những ngt ba trăm bạc...

Đật chạy về. N vồ lấy b, nhưng trng thấy đm xi ở tay Ninh, lại bỏ b ra để vồ lấy đm xi. Ninh hất tay n ra, mắng:

- Lm g thế?

Nhưng b bảo:

- Cởi ra, chị em ăn với nhau. Để lm g?

Đật giằng lấy đưa cho b cởi. B chia cho mỗi đứa một nửa. Hai chu ăn. Đật ngồm ngom. Ninh thong thả. B nhn chu m i ngại. B chp miệng:

- Đến chết đi thi, cc chu ạ! Bố chng my khng ra giống người...

Một tiếng thở di tiếp theo...

*
* *

... Buổi sng hm ấy trời ấm p. C nắng hanh. Nắng lun mấy hm rồi, nn vườn kh ro... Đật v Ninh đ chạy tung tăng được...

Bỗng một bọn năm, su người, kẻ cầm lạt, kẻ cầm di đục, tuốn vo đầy sn. Mồm họ nhai trầu. Họ ni chuyện toang toang như một bọn đồ tể đi bắt lợn. Mấy người tro ln nc nh nh Ninh. Họ dỡ tranh quẳng xuống sn ro ro. Ninh chạy về...

- hay! Sao cc ng ph nh ti?

Một người cht khăn mỏ ru, nhe những ci răng cải mả ra cười m bảo:

- A! Thầy my thu chng tao ph đi để lm nh ty đấy m.

Một người nữa cười n ịt như con lợn, bảo:

- Chả ci ny b qu!...

V người nữa:

- Thầy my thch lm nh ty kia... Lm nh bn Ty - Trc ấy m, my biết khng?

Cả bọn cười ầm ln. Trng người no cũng dữ. Họ ni như qut vậy. Ninh sợ hi. Ninh chạy bnh bịch sang nh bc Vụ. Ninh định cầu cứu bc. Vừa bước vo nh bc. Ninh sửng sốt. Thầy Ninh ở đấy. Thầy Ninh nằm thườn thượt trn một ci giường, hai tay cht lại bn dưới gy. Ninh mếu mo:

- Thầy ơi! Thầy...

Rồi Ninh nghẹn ngo, khng ni được nữa. Nước mắt ứa ra. Thầy Ninh ngồi dậy, bảo:

- Việc g m khc? Thầy bn cho người ta đấy. Bn lấy tiền mua vi phiến lim về xẻ. Chuyến sau, ta lm một ci nh ton lim!

Thầy nhếch mp ra cười. Ci cười vạch hai nt nhăn trn đi m hm. Thầy cười thế, trng gi sọm. C l no thầy chng gi đi qu thế? Ninh trố mắt ln nhn thầy...

Bỗng từ bn nh đưa sang những tiếng di đục ku chan cht. Nghe gh rợn lắm. Ninh đ được nghe những tiếng di đục ấy một lần rồi, vo ci ngy mẹ chết: người ta đng cả chiếc săng của mẹ... Vết nhăn trn m thầy Ninh su thm, rộng thm ra. Trng như thầy Ninh mếu. Ninh a ln khc...


1943

Trở về Mục Lục